Đề án mô hình kiến trúc sư trưởng TP (KTST) theo dự thảo do Bộ Xây dựng đang hoàn thiện, lấy ý kiến, đã có được nhiều ý kiến đồng tình về sự cần thiết của KTST đối với công tác quản lý đô thị trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, KTST ở một vị trí mà trách nhiệm cá nhân rất lớn, ảnh hưởng cũng không nhỏ thì mô hình, chức năng, nhiệm vụ như thế nào là vấn đề còn nhiều bàn cãi.

Nhận diện

Theo đề án, KTST là người tư vấn tham mưu cho chính quyền đô thị về chuyên môn trong việc chỉ đạo xây dựng, quản lý quy hoạch (QH), kiến trúc (KT) đô thị, bảo đảm mỹ quan KT, cảnh quan, môi trường và tạo dựng bộ mặt đô thị hài hoà, có bản sắc. KTST hoạt động độc lập về chuyên môn theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao và chịu sự chỉ đạo trực tiếp của chủ tịch UBND TP. Nhiệm vụ của KTST là nghiên cứu đề xuất định hướng phát triển về QH, KT của đô thị, đề xuất giải pháp về không gian cho một số khu vực, trục đường phố, trên cơ sở đó, TP có các quyết định trong việc chỉ đạo xây dựng, triển khai các phương án cải tạo, đầu tư xây dựng mới. KTST đồng thời còn có các nhiệm vụ khác như đề xuất với chính quyền đô thị triển khai QH chi tiết các khu vực và giúp chính quyền đô thị lập nhiệm vụ QH và lựa chọn tư vấn; đề xuất với chính quyền đô thị điều chỉnh QH cho phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế xã hội tại mỗi giai đoạn; phối hợp với các sở chức năng thẩm định các công trình KTQH trên địa bàn và xây dựng quy chế quản lý KT đô thị.

Về quyền hạn, theo đề án, KTST có 5 quyền hạn, trong đó có quyền hạn là người phát ngôn của Chủ tịch UBND TP về những vấn đề có liên quan đến KT, QH xây dựng trước công luận; được phép yêu cầu các cơ quan chức năng cung cấp tài liệu thông tin liên quan đến lĩnh vực QH - KT, xây dựng đô thị.

Biên chế KTST được tổ chức gọn nhẹ, linh hoạt, không quá 5 người (bao gồm cả bộ phận giúp việc) đối với đô thị loại II và III, không quá 10 người đối với đô thị loại I và đặc biệt… KTST trực thuộc UBND TP. Tiêu chí để lựa chọn KTST là tốt nghiệp đại học chuyên ngành KT hoặc QH, có thời gian hành nghề KT không dưới 10 năm; có năng lực chuyên môn và uy tín nghề nghiệp, đã đạt được những thành tích trong thiết kế KT, QH; có kinh nghiệm thực tế trong công tác quản lý xây dựng đô thị và am hiểu về pháp luật…

Quyền nhiều, năng lực đến đâu?

Góp ý cho đề án, cả ông Tô Anh Tuấn, Giám đốc Sở QH - KT Hà Nội và ông Nguyễn Trọng Hoà, Giám đốc Sở QH - KT Tp HCM cùng cho rằng, KTST được giao quá nhiều nhiệm vụ. Các nhiệm vụ này hiện nay do Sở QHKT hoặc Sở Xây dựng với quân số cả trăm người làm còn không xuể, nói gì đến ông KTST TP với bộ phận giúp việc. Quyền hạn của KTS cũng quá nhiều, quá lớn, không thể thực thi hiệu quả.

GS.TS Nguyễn Mạnh Kiểm, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam thì đề nghị, cần làm rõ mối quan hệ giữa KTST và với các sở ban ngành như Sở KT - QH. Tổ nghiên cứu đề án phải làm việc với Bộ Nội vụ để làm rõ hơn chức năng, vị trí, các chế độ của KTST. Theo ông Kiểm, KTST là chức danh cá nhân. Giúp việc cho cá nhân này có một số người. KTST không phải là một cơ quan nằm trong bộ máy hành chính nhà nước.

Trong khi GS Kiểm lo ngại việc tìm kiếm KTST đạt chuẩn như dự thảo đề án e quá khó thì PGS Nguyễn Thúc Hoàng, Phó Chủ tịch Hội KTS Việt Nam quả quyết: Thời gian làm nghề trước đó của KTST phải từ 15 năm trở lên thay vì 10 năm như dự thảo và phải trực tiếp liên quan đến công việc mà KTST đảm nhiệm. Tuy nhiên, tính đến phương án “lùi một bước”, ông Hoàng nói thêm: “Nếu tìm không được KTST đạt chuẩn thì phải có đặc cách, châm chước”. Về chức năng của KTST, ông Hoàng cho rằng, bên cạnh chức năng tham mưu, cố vấn cho Chủ tịch UBND TP về những vấn đề mà chủ tịch phải ra quyết định trong lĩnh vực quản ký KTQH cần bổ sung cho KTST chức năng tư vấn phản biện.

Ông Nguyễn Thúc Hoàng cho rằng, KTST là tư vấn nên Chủ tịch TP có thể nghe hoặc không nghe. Như vậy, vai trò của KTST không hiệu quả nên chăng cần có cơ sở pháp lý cho vị trí của KTST (?). Cần cân nhắc xem KTST có thuộc hay không thuộc văn phòng UBND TP. Không nên bổ nhiệm KTST vĩnh viễn mà có nhiệm kỳ. Nếu có năng lực, uy tín thì khuyến khích bổ nhiệm tiếp nhiệm kỳ sau để kế thừa các công việc. Nếu KTST do Chủ tịch TP bổ nhiệm thì có khả năng KTST sẽ không dám đưa ra ý kiến tư vấn phản biện.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Hồng Quân khẳng định KTST là cần thiết. Muốn đô thị phát triển có bản sắc và bản sắc ấy được gìn giữ và phát huy thành văn hoá đô thị thì phải có đầu mối quản lý. Đầu mối đó chính là KTST TP tư vấn, tham mưu cho lãnh đạo đô thị. Bộ trưởng đề nghị tổ nghiên cứu tiếp thu các ý kiến đóng góp, hoàn thiện đề án trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đề án phải làm rõ mô hình, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của KTST. Dự kiến Bộ Xây dựng sẽ tổ chức hội thảo quy mô quốc gia để lấy kiến đóng góp cho đề án.